ENTREVISTA: por Nel Vidal
Carlos Callón preside a Mesa desde hai 10 anos e di
estar con enerxía e novas ideas para continuar á fronte da asociación en
defensa da lingua, que desenvolverá asemblea xeral o vindeiro 28 de
abril en Ourense. Desta etapa como presidente da entidade destaca o
aumento da afiliación, a mellor estrutura organizativa e a maior
capacidade mobilizadora. Conversamos con el sobre a Mesa, o discurso e
as mensaxes a prol da normalización lingüística, a colaboración entre o
social e o institucional, etc.
Carlos, vai agora
para dez anos que fuches elixido presidente da Mesa, naquela disputada
asemblea con dúas candidaturas en xuño de 2002. Que valoración xeral fas
desta etapa?
Participei nas directivas dos dous anteriores
presidentes da Mesa e por iso sei de primeira man que os adiantos para a
asociación son acumulativos.
Se teño que avaliar esta última etapa
salientaría como moi negativo que non damos tido a suficiente forza para
mudar as políticas lingüísticas oficiais e poría no lado positivo o
aumento da afiliación, a mellor estrutura organizativa e a maior
capacidade mobilizadora. Mais isto non é resultado do traballo dunha
persoa: é un labor de equipo.
De que accións desenvolvidas pola Mesa nestes 10 anos contigo como presidente te sentes máis satisfeito?
Talvez
noutro momento dixese ou diga outra cousa, mais agora véñenme á cabeza a
campaña de galeguización dos bancos e caixas de aforros, os paros
estudantís, o proxecto Abertos ao Galego e todo o esforzo de resposta
aos ataques contra a lingua que desembocou na constitución de Queremos
Galego.
E de cales menos orgulloso?, ou, que cousas cres que se poderían facer mellor ou que aínda están por facer?
Por facer hai demasiado, porque só hai que ver como está o galego nos diferentes sectores...
Estou
menos orgulloso de cando non temos suficiente capacidade de resposta a
algunha agresión e síntome moi insatisfeito naquelas campañas que se
planifican durante meses e que despois non se poden levar a cabo ou hai
que aplicar as tesoiras económicas até que fican con moita menos forza
que a que se pretendía. As nosas carencias económicas impídennos que
moitas campañas que quereriamos facer se poidan levar a cabo e iso
obríganos a deixalas na gabeta e agudizar o enxeño para tentar chegar
aos mesmos obxectivos.
De calquera xeito, entre a acción e a inacción, escollo a primeira. Aínda que sexa imperfecta.
É sabido que a carón do ideal todos saímos perdendo, mais fai falta actuar.
O vindeiro 28 de abril está convocada asemblea xeral da Mesa, que terá lugar en Ourense. Haberá cambios na xunta directiva?
A
Mesa realiza todos os anos unha asemblea xeral para se avaliar no curto
prazo e, cada tres, para escoller nova Permanente e debater máis en
profundidade. A do 28 de abril no Auditorio Municipal de Ourense será
destas últimas.
Encabezarás unha candidatura?
Estiven
moitos meses pensando se candidatarme para continuar na presidencia ou
colaborar coa Mesa desde outras funcións, xa que traballo para facer hai
abondo e desde moitos lugares. Non é unha decisión doada, sobre todo na
situación actual para a lingua e para A Mesa. Falei con moita xente e
só encontrei ánimos para continuar, así que todo apunta a que
encabezarei unha candidatura.
A pesar de que o traballo nunha
asociación como A Mesa resulta moi absorbente, estou con enerxía e novas
ideas para levar a cabo. Falaremos de todo iso na Asemblea Xeral do 28!
Será o teu cuarto mandato. Hai limitacións no número de eleccións?
Tecnicamente
sería o meu quinto mandato. O primeiro é de 2002 a 2003, o resto xa de
tres en tres anos. Non hai esa restrición, aínda que non sei se propola,
a verdade!
Nos últimos anos a Mesa centrou a súa
actividade, principalmente, na denuncia dos ataques contra o galego e da
conculcación dos dereitos lingüísticos. Cres que é mellor que a Mesa
manteña unha liña máis defensiva ou reactiva ca unha liña máis proactiva
na procura da normalización lingüística?
A Mesa sempre
presentou propostas de actuación e procurou crear debates novos
("proactivos"). Outra cousa é que por razóns políticas non fosen
suficientemente tidas en conta (pénsese no contexto mediático galego...)
ou non se aplicasen (pénsese na correlación de forzas partidarias en
Galiza e o que defenden...).
Ora ben, os ataques e as agresións
precisan respostas, aínda que estas deban modularse segundo a situación.
Mais que ninguén esqueza tampouco que con estas respostas se crean
"marcos" novos.
Por outra banda, a min persoalmente toda esta
terminoloxía de Lakoff paréceme moi feble. Penso que teñen unha
aplicación difícil, bastante distorsionada, unhas ideas nadas para os
debates electorais dos multimillonarios partidos estadounidenses a
realidades como a galega.
E cres que o discurso a prol da normalización lingüística está sendo o suficientemente eficaz? Estamos convencendo socialmente?
O
discurso haino que ir puíndo sempre, sen dúbidas, mais penso que o
problema central non está aí. O reto é como facelo chegar máis e mellor
e, sobre todo, como conseguir que se aplique máis e mellor, sen máis
políticas de homenaxe (que ás veces se converten en debates sen fin
sobre o discurso).
Non é un problema de discurso que se eliminen
servizos municipais de normalización, que a nosa mensaxe non poida
acceder aos medios de comunicación de acordo coa nosa representatividade
social, que a maioría das institucións non cumpran cos mínimos da
legalidade lingüística, etc. Iso non muda se á rosa a chamamos caravel.
Penso
que todas as emendas que vaiamos decidindo facer teñen que ir tamén coa
consciencia do que xa conseguimos. Por exemplo, as maiores
manifestacións en Europa (e, até onde eu sei, no mundo) en defensa dunha
lingua nestes tres últimos anos foron en Galiza.
En fin, coido que
está moi de actualidade e é moi necesario revisitarmos ese gran pensador
que é Daniel Castelao a respecto dese debate sobre os discursos: "hai
que loitar e crear, e non imos perder a vida metidos nas tripas dos
problemas".
Entón, que mensaxe ou mensaxes principais
cres que deben ser as que a cidadanía debe percibir desde o movemento en
defensa da lingua para que se sume ao uso e defensa do galego, para que
cada vez haxa máis xente que defenda a normalización lingüística?
Esta
resposta tería que ser amplísima, porque o corpo doutrinal tamén o é.
Pódeselle dar prioridade a unhas ou outras ideas segundo a situación
(falo un pouco diso no libro Como defenderes os teus dereitos
lingüísticos, p. ex.)
Mais xa que me pides escoller unhas poucas, alá van:
-
O galego é a lingua propia de Galiza e non é porque o inventase
ninguén. É a única lingua que naceu aquí e a que nos identifica.
- O galego únenos a todas as galegas e todos os galegos, mesmo a aqueles que non o falan ou aínda non o falan.
-
As políticas de normalización son políticas democratizadoras: evitan
discriminacións, que aínda persisten; crean igualdade de oportunidades,
que aínda non hai.
- As políticas normalizadoras son políticas de cohesión social, necesaria para avanzarmos en novos retos sociais e económicos.
- Unha sociedade que non acredita nas súas propias capacidades mal pode avanzar con forza.
-
Os mellores exemplos de que as políticas de normalización lingüística
van acompañadas do desenvolvemento económico témolas ao carón: Cataluña e
Euskadi.
- Se pensas que é posíbel vivir en galego sen problemas e
que non fan falta políticas normalizadoras, tenta facelo, procura vivir
en galego de forma plena as próximas 24 horas.
- Nestes momentos unha
persoa que queira vivir en galego en Galiza non ten garantido ese
dereito. Son necesarias as medidas para o garantir.
- As linguas
suman. O galego, tamén. Aprendéndoo e usándoo serache máis doado
aprender e usar tamén outros idiomas (por fonética, léxico, etc.).
-
Todas as nenas e todos os nenos deberían saír da escola con competencias
lingüísticas boas, como mínimo, en galego e español. Iso, agora mesmo,
non acontece co galego, polo cal son necesarias medidas.
- Nun mundo
cada vez máis intercomunicado, non aproveitarmos as oportunidades que
nos brinda o galego a través do portugués é como dilapidar o patrimonio.
Grazas ao galego, todo o alumnado de Galiza podería saír do instituto
cun certificado oficial de coñecemento de portugués, en moi poucas
horas.
- Non hai maior defensa dunha lingua que o seu uso. Usa galego, escolle galego, solicita galego, organízate polo galego!
- Etc.
Cres
que se debe coordinar ou manter unha maior colaboración entre o
traballo social a prol da lingua e o traballo institucional? Como? De
que maneira?
É desexábel esa colaboración entre o movemento
social e as institucións, sen dúbida, tanto no ámbito na defensa da
lingua como noutros. O que resulta paradoxal, por non dicir nada
democrático, é que entidades sociais representativas non teñan
posibilidade de colaboración con algunhas institucións por motivos de
sectarismo político. É presentábel que a maior asociación cultural de
Galiza non recibise nin un só céntimo de axuda do Goberno galego para
ningún dos seus proxectos en todo o que levamos de lexislatura?
En
ocasións ténsenos insinuado que se queremos recibir ese apoio económico
temos que deixar de ser combativos contra o Goberno. Haberá quen estea
disposto a dicir que o rei vai nu para levar as prebendas, e mostras hai
algunha nos xornais estes días, mais ese nin foi nin será o xeito de
proceder da asociación.
Tamén me parece que non ten moito xeito que
entidades como A Mesa ou a Asociación de Escritoras e Escritores en
Lingua Galega estean excluídas do Consello da Cultura Galega. No caso
concreto da Mesa non é só que non poida ter voz no plenario (como si
pertencen entidades sen case actividade coñecida ou mesmo sen
vinculación coa vida cultural galega) senón que a representación da
entidade está vetada na Sección de Lingua e no Centro de Documentación
Sociolingüística do Consello. É iso presentábel?
A Mesa pode
colaborar coas institucións coa súa experiencia, a súa información e as
súas moitas e fundamentadas propostas de actuación, como o ten
demostrado durante os seus 26 anos de existencia.
Hai quen acusa A Mesa de estar politizada... Que lles dirías?
Calquera
que faga un traballo en defensa da lingua recibe esa acusación, porque a
defensa do galego entra en contradición cos principios ideolóxicos que
defenden algúns dunha España monolítica. Vexamos se non os ataques que
reciben os equipos de normalización lingüística dos centros de ensino
polo seu traballo, 100% formativo e non só legal, senón emanado dun
mandato legal. Porén, mesmo se chegou a dicir deles que son niños de
formación de terroristas... Así está o nivel!
No caso concreto da
Mesa temos que destacar que está conformada por socias e socios que
pertencen a todas as formacións partidarias presentes no Parlamento
galego e tamén a varias que non están representadas no Hórreo. Estou
seguro de que a maioría, que non a totalidade, da afiliación é
nacionalista, porque é un movemento que ten a defensa da lingua na súa
razón de ser; tan na súa razón de ser que ten como obxectivo que o
galego sexa defendido por todas as formacións, alén do nacionalismo.
Sen
dúbida que A Mesa fai política: política lingüística. Non política
partidaria: non nos presentamos ás eleccións, claro, e só en casos moi
puntuais entramos en cuestións que non sexan lingüísticas. (Teñen que
ser de emerxencia nacional e que aprobarse por unanimidade na dirección.
Que eu recorde, nos últimos dez anos só se fixo co caso do Prestige.) O
que xa me parece que é unha estupidez que insulta a intelixencia é
dicir que politizas a lingua por usala ou defendela. Que eu use un
idioma impídelle ao do lado usalo tamén? Entón debería deixar de usalo e
defendelo? Se se pensa un pouco na cuestión, percíbese axiña a trampa.
O
que non imos facer é deixar nin de realizar propostas nin de expresar
as críticas que consideremos polo feito de que nos vaian acusar disto ou
do outro.
Retirada de colaboración e difamación sobre o
Correlingua, recortes brutais nos orzamentos para o fomento do galego,
retirada dun libro de texto por dicir que o galego é a lingua propia... O
19 de abril folga no ensino e o 17 de maio manifestación en defensa do
galego. Parece que sobran os motivos...
Movámonos, pois!
PERFIL
Carlos Manuel Callón Torres (Castiñeiras, Ribeira, 1978)
Preside a Mesa pola Normalización Lingüística desde o 15 de xuño de 2002. Tamén é voceiro da plataforma Queremos Galego.
É
profesor de lingua e literatura galegas desde 2004, e exerceu no IES
Castroalobre de Vilagarcía e no IES de Bertamiráns. Ten o seu destino
definitivo no CPI Afonso VII de Caldas de Reis.
Ademais de varios estudos literarios, no ámbito da lingua publicou
En castellano no hay problema (2010) e
Como defenderes os teus dereitos lingüísticos (2011), ambos en Xerais.
Nas redes sociais
-Facebook:
www.facebook.com/carloscallon
-Twitter:
@carloscallon
-Blog:
www.carloscallon.com
