Versos para a sexta feira: Joán Airas de Santiago

Era unha cantiga con máis estrofas ou era só esta que chegou até nós? O caso é que ten unha forza enorme:

Amei-vos sempre, amigo, e fiz-vos lealdade.

Se preguntar quiserdes en vosa puridade,

saberedes, amigo, que vos digo verdade;

ou, se falar houverdes con algún maldizente

e vos quiser, amigo, fazer de al entendente,

dizede-lhe que mente,

dizede-lhe que mente.

[A imaxe é un fotograma da versión de Ben Hur de 1925.]

Versos para a sexta feira: Nuno Fernández Torneol

Moito se ten falado deste poema, sobre se era ou non era un exemplo de alba no trobadorismo galego, mais moito menos se debruzaron as e os críticos sobre as diferentes interpretacións do refrán, que nunha lectura previsíbel é "leda me ando eu", mais noutro senso tamén sería "leda mando eu". En calquera caso, é unha voz feminina que decide, que procura, que non se detén, que está advertida:

Levade, amigo, que dormides as manhanas frias.
Tódalas aves do mundo de amor diziam:
"Leda m'and'eu".

Levade, amigo, que dormíde-las frias manhanas.
Tódalas aves do mundo de amor cantavam:
"Leda m'and'eu".

Tódalas aves do mundo de amor cantavam,
do meu amor e do vosso i enmentavam:
"Leda m'and'eu".

Do meu amor e do vosso em mente haviam.
Vós lhe tolhestes os ramos em que siíam.:
"Leda m'and'eu".

Do meu amor e do vosso i enmentavam.
Vós lhi tolhestes os ramos em que pousavam.
"Leda m'and'eu".

Vós lhi tolhestes os ramos em que siíam
e lhi secastes as fontes em que bebiam.
"Leda m'and'eu".

Vós lhi tolhestes os ramos em que pousavam
e lhi secastes as fontes u se banhavam.
"Leda m'and'eu".

Versos para a sexta feira: Fran Cortegoso traduce a Jean Genet

No seu corpo exhibe pesadas as cadeas do silencio.

Este desatado negro mariño do sal do teu mar.

A bailarina de xeo é o seu heroe do ar.

Falo, entre os dentes o ferro dourado das lanzas.

Motivos ha de ter...

Que aquel deixa seu natal curruncho
e fóra dos seus eidos pon os pés,
cando troca o seguro polo incerto,
motivos ha de ter!

(Manuel Curros Enríquez)

tes que entender.
que ninguén pon os seus fillos nun barco
salvo que a auga sexa máis segura que a terra

(Warsan Shire)

 

[Fotografía tirada de @PrincipeMarsupia.]

Versos para a sexta feira: Gonzalo Navaza

Lobo e pedra

Abre paso
     entre os corpos
               dos danzantes
a sombra sixilosa
do lobo multiforme.
                         Arrepío
no espiñazo das árbores
ventando a morte.

Igual ca un desafío,
contra o lobo levanto
a voz onde porfío
o meu son a soar.
Por máis que todo canto canto canto
se esfarele no ar.

(Gonzalo Navaza)

Versos para a sexta feira: Rafeef Ziadah

Este é o texto máis coñecido desta poeta de ascendencia palestina. As súas palabras e o seu recitado tocan:

Versos para a sexta feira: Verónica Martínez Delgado

Foime difícil escoller un só poema dese magnífico e rompedor libro que é Ode à Madison Ivy e outras coisas de meter. Finalmente, decidinme por este:

Devoro
mais um vídeo teu:
enfermeira,
outro,
menina de escola,
prostituta de luxo,
professora,
secretária de escritório,
bombeira...
Nego
que me excites,
nego
que goste
do teu corpo de mulher
operada.
Nego-mo
enquanto
chego
ultrapassada
por tanto sexo explícito.
Apago tudo
e continuo,
bem comportada,
com as minhas pequenas coisas.

(Verónica Martínez Delgado, 2014)

Versos para a sexta feira: Xoán Carlos Domínguez Alberte

Aprender as catro regras

+ horas de traballo
- soldo
x día de descanso sen cobro
/ pola parte proporcional dun xornal

No álbum Galicia mártir, en 1937, xa alertaba Castelao:

"Así aprenderán a non ter ideas".

(Rastros con enrugas, 2014)

[Hoxe, 30 de xaneiro, é o 129 aniversario do nacemento de Daniel Castelao.]

Versos para a sexta feira: Lupe Gómez

Videopoema realizado por DandyLady con textos dunha das mellores escritoras galegas dos nosos días, Lupe Gómez.

Deixo aquí toda a información que hai en Vimeo sobre esta creación:

DandyLady presenta Pornografía, un videopoema inspirado nos versos do libro homónimo da poeta Lupe Gómez, incluídos no espectáculo Desassossego.

Pornografía gravouse no verán de 2013, nas inmediacións do polígono industrial Porto do Molle un domingo caluroso pola mañán, mentres soaba o eco da orquestra que amenizaba o vermú nas festas de Parada.
Para visualizar correctamente este vídeo vostede ten que:
1) Apagar as luces.
2) Descalzarse (para sentir a herba en 3D).
3) Pantalla completa.
4) Play.

DandyLady - Pornografía from dandylady on Vimeo.

Versos para a sexta feira: Míriam Reyes

Aínda que naceu en Ourense no ano 1974, Míriam Reyes viviu até os 22 anos en Venezuela. Agora coido que reside en Madrid. Mais penso que a orixe latinoamericana é importante para entender o duplo sentido da palabra concha na última estrofa deste poema con que abre o seu libro Bella durmiente:

Mi cuerpo desnudo está aquí

y no en otra parte.

Pasa y verás lo que hay

tras el esmalte de dientes.

Pasa y verás.

Mi cara no es mi cara.

La pequeña señorita sin nombre

la muñeca con lágrima.

Por favor por favor por favor

llévame a casa.

Por favor por favor

juega conmigo.

La autómata me protege

con su cuerpo de niña bonita de goma homologada.

Qué dulce, qué dulce y perfecto

en su vientre vacío suena el mar.

A la gente le encanta. 

Le encanta la concha bajo la que el cangrejo ermitaño sobrevive.

La gente prefiere las conchas, las lleva a su casa

se las acerca al oído

las escucha.

Versos para a sexta feira: Víctor Casáus

Seica a erupción do Vesubio que deixou os restos que a todos nos fascinan se produciu o 24 de agosto do ano 79 da nosa Era. Unha boa efeméride, a deste domingo, para traermos este poema do escritor cubano Víctor Casaus:

De la historia universal

Me han contado que en Pompeya entre las ruinas
dejadas por el paso de la lava
una vez se hallaron mezcladas con vasijas
que la ceniza conservó y perros que ahora duermen
        bajo el polvo
dos figuras que hacían y deshacían el amor
en aquel temprano día del año 79
enlazados en ese abrazo que como se ha visto
pudo más que la muerte

Nadie sabrá nunca en qué sístole en qué diástole
estos cuerpos detuvieron su feroz armonía
Ningún arqueólogo ningún historiador
podrá contarnos con qué furor se amaban
cuando el Vesubio los cubrió de materia ardiente
(ellos creían al principio que se trataba
del calor maravilloso que generaban sus cuerpos)

Pero los que ahora hacemos
el amor sobre esta isla y sobre esta otra isla
enorme que es la Tierra los que violamos
la soledad simulada de los parques
      los que huimos
a escapadas a cuartos silenciosos en los que dejamos
toda la alegría y toda la tristeza del amor
conocemos sin embargo esa especie de furia
en que estaban envueltos

Esas figuras que ahora descansan en una sala
        de museo
(algunos las confunden con estatuas)
dejaron a medias la hermosa actividad de sus piernas
no llegaron a decirse sus nombres al oído
(no gritaron siquiera cuando la lava los cubría)

Pero el fuego del Vesubio no acabó con su fuego
que ahora arde en los parques quema los preceptos
de las más extrañas iglesias estalla en los finales
de nuestras celebraciones

(Todos los días del mundo, Víctor Casáus, 1967.)

Versos para a sexta feira: Ismael Ramos

Devoraron a miña carne
e penduraron a pel branca
dos cables do teléfono
para que a escoites.

Son un símbolo da rendición neste lugar.

De camiño
ti tamén mordiches os restos do meu corazón exhausto.

De camiño.

O que non sabes non che fará dano.
O resto son debilidades.

Os raposos bicarante na boca
a medida que avances.

Agochamos a chuvia nun cuarto pechado.

(Hábitat / Interferencias, Ismael Ramos, 2013.)

Versos para a sexta feira: Michael Rosen sobre Gaza

Israel prohíbe anuncios na radio coa lista de nomes das crianzas asasinadas en Gaza. (Guardian, 24 de xullo de 2014)

Non nomeedes as crianzas mortas.
A xente non debe saber os nomes
das crianzas mortas.
Os nomes das crianzas mortas deben agocharse.
As crianzas deben ser anónimas.
As crianzas deben deixar este mundo
sen teren nomes.
Ninguén debe saber os nomes
das crianzas mortas.
Ninguén debe dicir os nomes
das crianzas mortas.
Ninguén debe sequera pensar que as crianzas
teñen nomes.
A xente debe entender que sería perigoso
coñecer os nomes das crianzas.
A xente debe estar protexida
de saber os nomes das crianzas.
Os nomes das crianzas poden espallarse
como unha reacción en cadea.
A xente non estaría segura se soubese
os nomes das crianzas mortas.
Non nomeedes as crianzas mortas.
Non lembredes as crianzas mortas.
Non pensedes nas crianzas mortas.
Non digades: “crianzas mortas”.

A versión orixinal do poema que traducín o mellor que souben:

Israel bans radio advert listing names of children killed in Gaza
(Guardian 24.07.14)

Don’t name the dead children.
The people must not know the names
of the dead children.
The names of the children must be hidden.
The children must be nameless.
The children must leave this world
having no names.
No one must know the names of
the dead children.
No one must say the names of the
dead children.
No one must even think that the children
have names.
People must understand that it would be dangerous
to know the names of the children.
The people must be protected from
knowing the names of the children.
The names of the children could spread
like wildfire.
The people would not be safe if they knew
the names of the children.
Don’t name the dead children.
Don’t remember the dead children.
Don’t think of the dead children.
Don’t say: ‘dead children’.

[Michael Rosen é un recoñecido autor inglés de literatura infantil. A súa familia é xudía, o que nos dá pé para lembrarmos máis unha vez que non é o mesmo profesar esa relixión ou tela como pano de fondo cultural que ser sionista. Por fortuna, estes días estamos a escoitar miles de xudeus que traen á tona esta crucial diferenza.

A imaxe que pendurei para ilustrar estes versos é do dramático momento en que o exército israelí asasinou catro meniños que estaban a xogar ao fútbol. Un xornalista británico que viu como os mataron sinalou que era imposíbel non saber que se trataba de catro nenos e que o exército hebreo continuou a lles disparar até acabar cos que sobreviviran á primeira explosión. Tiñan entre nove e once anos. 

Chamábanse Ahed, Zakaria, Mohamed e Ismaíl.]

Versos para a sexta feira: Lois Diéguez

FRORES DE PAPEL

Agallopamos longamente no siléncio,

nas palabras que non se atreven a sair,

como o paxaro que tenta o vóo primeiro;

no medo sementado en todos os invernos,

sen descanso, con paixón, con teimosia,

para facernos calco do cinismo e da mentira.

Os nosos ancéios, o branco sentimento,

o noso amor puro e sinceiro

foron desterrados, proibidos,

e sobre eles botaron cinza e lama,

cardos e silveiras, carraxe e hipocresia

nun intento sobrehumano para vencernos.

Temos o camiño ben marcado e sinalado,

aquel polo que se nos permite andar

con condicións –nunca poñernos á cabeza–,

adubiado con frores de papel,

con chios de paxaros de metal,

con silveiras de plástico e seixos de cartón.

O que saia por vieiros tanxenciais

é soterrado nas illas ermas e bravias,

paseado nun carro de bois polo País,

exposto á mofa, á risa e á carraxe,

aproveitado pola Ciéncia servil e podrecida

como mostra irrefutábel da monstrosidade.

Non é doado vencer tanta borralla,

mostrar as tripas verdadeiras dos mestres

cuia podrémia intentan agachar.

Non é doado, non, trocar tantos séculos de engano

e amosarse cada ún como o que é.

(Lois Diéguez, O ferro dos dias, 1982)

Versos para a sexta feira: Fran Cortegoso

É sorprendente,
non a noticia circundante para cubrir
a imaxe dun furacán atravesando América Central
ou o Caribe,
mais a compracencia con que o vento
vindo do Norte este día de xullo
trata as pólas do plátano nun xardín da Europa;
e non o voo dunha gacela sobre os campos etíopes
atravesando a boca dun guepardo;
e non a portada de National Geographic
testemuñando o cultivo de arroz nas montañas de Indochina
tras o ciclo do Monzón;
e nunca o tempo achegado do Imperio Macedonio
porque eles xa contemplaban este ceo nocturno;
porque hoxe me inquieta
só este compasado movemento
sen retorno.

(Memorial e danza, Fran Cortegoso, 2014.)

Versos para a sexta feira: Yolanda Castaño

Tradución

Só descubrín a súa voz
cando falou nunha lingua que eu comprendía.

Mais non importa.
Imos excretando raíces convertidas en linguaxe.

(Que o meu nome podía ser
cuadrisilábico para ese idioma,
que podía relucir tan ben
se seguido de habibi.)

Importa menos o que digas se o dis
en italiano,
se o dis
en islandés.

A exipcia que coa zurda escribe en fronte de min
parece un espello.

Modelamos coas cinzas de todo o que un día
ardeu entre linguas de lume.

En todo caso, en todas partes, nós escribimos cara aos bordos
e outros cara ao centro.

Porque traes unha polca nas comisuras
haberá que aprender novos pasos de baile.

Mais non importa.
Todos os abrazos son
traducións.

(A segunda lingua, 2014)

Versos para a sexta feira: Camões

Amor é fogo que arde sem se ver,
é ferida que dói, e não se sente;
é um contentamento descontente,
é dor que desatina sem doer.

É um não querer mais que bem querer;
é um andar solitário entre a gente;
é nunca contentar-se de contente;
é um cuidar que ganha em se perder.

É querer estar preso por vontade;
é servir a quem vence, o vencedor;
é ter com quem nos mata, lealdade.

Mas como causar pode seu favor
nos corações humanos amizade,
se tão contrário a si é o mesmo Amor?

Versos para a sexta feira: Marta da Costa

por medo da morte

por medo da soidade no campo desalmado
por medo dunha luz que se apaga e fai nacer a escuridade
por medo da sede que agarda tras a derradeira gota de auga
por medo da fame que nos fala desde as entrañas

porque nesa soidade escura e seca
o fío romperá
e nunca máis no peito
alentará unha fogueira pequeniña

Marta da Costa, Argola, 2013.

Versos para a sexta feira: Manuel María

A fala

O idioma é a chave
coa que abrimos o mundo:
o salouco máis feble,
o pesar máis profundo.

O idioma é a vida,
o coitelo da dor,
o murmurio do vento,
a palabra de amor.

O idioma é o tempo,
é a voz dos avós
e ese breve ronsel
que deixaremos nós.

O idioma é un herdo,
patrimonio do pobo,
maxicamente vello,
eternamente novo.

O idioma é a patria,
a esencia máis nosa,
a creación común
meirande e poderosa.

O idioma é a forza
que nos xungue e sostén.
Se perdemos a fala
non seremos ninguén!

O idioma é o amor,
o latexo, a verdade,
a fonte da que agroma
a máis forte irmandade.

Renunciar ao idioma
é ser mudo e morrer.
Precisamos a lingua
se queremos vencer!