A caridade: De Haití aos caixeiros das nosas cidades

Velaquí o meu artigo desta semana en Galicia Hoxe:

A caridade
De Haití aos caixeiros das nosas cidades

“Haití xa non existe” é o titular da noticia máis lida en internet dun dos principais diarios do Estado español. O peor é que non se trata de tremendismo fácil. No xa misérrimo país, os resortes e aparatos institucionais tamén foron destruídos polo sismo.

Cada día podemos ter algunha nova información sobre as magnitudes do desastre, inzadas de imaxes desesperanzadoras e de como se organiza o dispositivo de axuda internacional. Como cidadán galego, non podo menos que sentir unha enorme vergoña pola insolidariedade profunda da Xunta, que a través da Fundación Axencia Humanitaria de Galiza só achega 15.000 euros para comprar kits hixiénicos, de cociña e sanitarios para este país.

Moitas e moitos preguntámonos como se atreveron tan sequera a enviar un comunicado de imprensa para anuncialo, porque enrubia tanto cutrerío e indiferenza pola dor allea. Mentres, este mesmiño autoproclamado “goberno da austeridade” despilfarra diñeiro a mans cheas por exemplo en accións contra a lingua galega ou, como nos lembraba a xente de Sei O Que, sufragando con 170.000 euros a caza de raposos.

Non debería estrañarnos tanto tal actitude de portas para fóra nun partido que, por moito que presuma de cristián, non se caracteriza por seguir as mensaxes de Xesús Cristo nin en redistribución xusta e igualitaria da riqueza nin en dar cobertura e axuda ás mulleres e aos homes que máis necesitados están dela. Isto podemos velo á perfección no goberno de Alberto Núñez Feijóo, quen, como é sabido, chegou ao posto que hoxe ocupa grazas ao apadriñamento do Opus Dei, da man de José Manuel Romay Beccaría, chamado “El Obispo” no seu propio partido.

O profundo conservadorismo relixioso opusiano en nada se entronca coa mensaxe central do mesías cristián, que se rodeaba de putas e pecadores e proclamaba que os pobres herdarían o Reino dos Ceos. A eses pobres, o reino da terra fícalles hoxe cada vez máis vedado.

O Goberno galego mantén esa liña de actuación cínica, farisaica, non só na cooperación internacional, senón tamén na propia Galiza. A Xunta profunda a fenda social existente cando decide desmantelar coberturas sociais que comezaban a andar o seu camiño e que no contexto de crise económica se fan máis necesarias que nunca.

Segundo datos oficiais de hai un ano e medio, un de cada cinco menores de idade do noso país vive por baixo do limiar da pobreza. Coas cifras do desemprego a creceren en Galiza máis que noutras comunidades autónomas do Estado, a inxustiza, a exclusión e o desamparo non puideron máis que incrementarse, sen que se coñezan medidas por parte da Xunta para solucionar ou paliar esta situación.

A idea da caridade, no seu sentido máis farisaico, gaña forza fronte ás da solidariedade e da xustiza. Que a Xunta gaste o mesmo diñeiro en pagarlle as nóminas a 55 sacerdotes para percorreren os hospitais galegos que en todo o orzamento da Fundación de Axuda Humanitaria de Galiza, que son 720.000 euros, non é, con certeza, o mellor síntoma.

Na mesma liña propagandística e de fomento da caridade estivo esa medida adoptada polo Parlamento de Galiza de eliminar agasallos de Nadal este ano para entregarlle o importe correspondente a comedores sociais xestionados por entidades relixiosas. Non tiro o mérito de quen fai as cousas, ollo, senón de como os poderes públicos se escapulen das súas responsabilidades, presentándonos a caridade relixiosa (financiada con diñeiro de todas e todos en boa parte!) como única saída posíbel.

Xesús Cristo denunciou que os fariseos tocaban unha trompetiña antes de entregaren unha esmola. Pois iso.

Caixeiros e albergues

En Santiago de Compostela é ben visíbel como cada vez hai máis caixeiros ocupados polas noites para durmiren as persoas que carecen dun teito no que se abrigaren. Algunhas sucursais están a reaccionar fechando as portas dos seus multibancos a quen non teña un cartón de crédito ou débito, para que a clientela non se sinta incomodada por ver un farrapento durmindo entre tres trapos e catro papelóns.

Eduardo Rolland escribiu en outubro do ano pasado un memorábel artigo sobre as persoas sen fogar na cidade de Vigo, titulado “El Albergue”. O xornalista indicaba que nos dez meses anteriores do ano, na cidade olívica faleceran catorce persoas nesa situación. Catorce mortos de xaneiro a outubro de 2009, invisíbeis na axenda política e mediática!

Rolland lembra, incisivo, que a Xunta é unha potencia en albergues: “Ofréceos gratuítos aos peregrinos nos infinitos camiños de Santiago. E pagámolos todos, cos nosos impostos, para que durma xente que podería custearse un hotel. Porén, non hai un peso para facer un miserábel albergue para os máis desgrazados. Para os que morren e seguirán a morrer na rúa.” O seu dedo sinala tamén a xerarquía eclesiástica, máis ocupada en encher autobuses con manifestantes camiño de Madrid que en denunciar a desprotección pública de quen máis o precisa. “E o venerável cardeal dizer que vê tanto espírito no feto e nenhum no marginal”, como nos versos cantados de Caetano Veloso, por certo nun tema titulado “Haiti”.

Consenso mortal?

Despois da bronca pública da semana pasada do presidente da Xunta ao Consello da Cultura Galega, Henrique Monteagudo e Vítor Freixanes saíron antonte e hoxe nas súas tribunas en El País e La Voz de Galicia lanzándolle tamén a responsabilidade da situación do galego no ensino aos grupos da oposición polo feito de estar roto o "consenso" sobre o tema.

Con diferenza, o máis desafortunado e confusionista é o secretario do Consello da Cultura Galega, que chega a afirmar "PSdeG e BNG terán que recoñecer que o decreto do bipartito ten aspectos renunciables, que son os que suscitaron maior controversia". Só desde unha postura de fortísima presión por parte do PP podo chegar a entender que se enuncie un discurso falaz como este.

No entanto, lembrémolo:

a) O PP forma parte de todos os "consensos" aos que se chegaron sobre a cuestión e que sempre rompe unilateralmente. O único "consenso" que lles vale na verdade é o desmantelamento da oficialidade da lingua galega. "Consenso mortal" sería o título deste filme, tomando emprestadas palabras de Pilar García Negro.

b) Como ben proclama a plataforma Queremos Galego, os acordos aos que chegamos entre todas e todos só poden ser substituídos por acordos aos que cheguemos entre todas e todos. Non é "consenso" que PSOE e BNG teñan que rebaixar a súa postura de defensa de dereitos básicos porque de forma unilateral o PP non queira cumprir os acordos existentes, dos cales fixo parte desde o comezo da negociación até a súa concreción definitiva.

c) Por moito que lle poida incomodar ao PP e que este partido decida crear "controversia" sobre o tema, existen liñas vermellas que non se poden ultrapasar: o galego como lingua propia e oficial, dentro dun proceso progresivo de normalización (Estatuto, Lei de normalización) e cun mínimo de presenza do 50% do horario en todo o sistema educativo (Carta europea das linguas rexionais ou minoritarias, Plan xeral de normalización da lingua galega).

d) A controversia de que fala Henrique Monteagudo está convenientemente incitada e programada, non é algo espontáneo. Un bo exemplo é a postura da directiva da confederación de nais e pais de centros privados e concertados, que pasaron a rexeitar con forza o decreto do 50% no mesmo momento en que o fixo o PP, aínda que con anterioridade saíran publicamente respaldándoo e considerándoo un paso adiante positivo. Claro, daquela o PP aparecía debaixo dos focos como un dos alicerces desa nova norma.
Calquera medida de defensa da lingua galega, calquera, se se axita por parte dos adiñeirados resortes da galegofobia, pode crear tal controversia.

Escribo hoxe esta entrada no blog, preocupado polos matices públicos dos discursos destes dous prestixiosos compañeiros, coñecidos pola súa defensa do idioma de noso e que teñen hoxe unha responsabilidade histórica como membros do Consello da Cultura Galega.

Estamos nunha encrucillada para a nosa lingua e sería un fraco favor que, polas presións políticas da Xunta, estes organismo puidese lavarse as mans ou crear confusionismo nun momento no que é tan necesaria a clareza e a defensa unánime da aplicación dos consensos en defensa da lingua que nos une como galegas e como galegos.

"Smile", da Lilly Allen

Cantade e bailade!

Lilly Allen - Smile
Cargado por oliv552. - Ver más clips de música, videos en HD!

De fala a lingua: un proceso inacabado

Dentro da bibliografía recente para nos armarmos de munición cívica no combate en defensa do noso idioma, quero hoxe salientar o libro De fala a lingua: un proceso inacabado, onde se compilan varios traballos de Pilar García Negro, a prestixiosa sociolingüista e exemplar militante da defensa do idioma de noso.

Extracto aquí un pedazo da introdución desta obra que vos recomendo ler e difundir:

Na década dos cincuenta do século XX, dous acontecementos en aparencia moi distintos e distantes teñen lugar: nos USA, en 1955, Rosa Parks, muller negra, costureira e activista do Movemento polos Dereitos Civís, en Montgomery, Alabama, négase a ceder o asento do autobús en que viaxaba, reservado aos brancos: rompe unha lei escrita -e moitas normas non escritas- e prosegue o camiño da inclusión dos pretos na sociedade norteamericana. Un ano antes, en 1954, a UNESCO receberá escrito de protesta, apoiado por centros galegos en América, pola discriminación sofrida pola lingua galega, en pleno franquismo. Deamos triplo salto mortal e reinstalémonos no presente: a exclusión do galego véstese hoxe de traxe bilingüe. Ao igual que no caso do racismo clásico, non é que non se admita a existencia do galego (como os negros naqueles anos, só pode viaxar na traseira do vehículo...): mesmamente, é imprescindíbel para marcar diferenzas de superioridade; por tanto, ao igual que os negros, cóntase con el en tanto en canto non ouse endexamais ocupar o asento do amo, isto é, se conforme coa súa existencia afastada e invisibilizada no mundo social e público. Negros? Si: nos traballos pior pagos, no baloncesto, no jazz ou no soul... Lingua galega? Si, por suposto: na cada vez máis deshabitada aldea, nos vellos, no coloquial, nalgunha canción, no Día das Letras Galegas, na literatura, nalgunha homenaxe limitada... Nunca no uso ubicuo que non se discute en absoluto para o español. En ambos casos, ¿inclusión é sinónimo de normalización? Coidamos que non.

Os vellos resaibos (endo)racistas reaparecen a nada que o negro se fai ver, isto é, a nada que penetre minimamente en espazos onde, lentamente, poda mudar a fotografía cualitativa da lingua galega e dotala (ensino, administración, sanidade...) dalgún efeito multiplicador... Rosa Parks (1913-2005) impuxo o seu direito a viaxar sentada no autobús dos brancos. Toda a nosa historia autónoma, desde hai cento e cincuenta anos, é a historia por poñer o galegos nos lugares visíbeis socialmente, por lle dar estatuto público (literatura, prensa, política, Xustiza, Igrexa...). E este esforzo pacífico, democrático, superador de barreiras artificiais, debelador do clasismo... é chamado imposición! Daquela, todos os avanzos históricos en termos de igualación e de superación de vellas inxustizas supuxeron imposicións da vítima: os pretos impuxeron a súa presenza, ao igual que a impuxeron as mulleres loitadoras pola súa liberación ou os escravos pola súa emancipación. ¡Avelloucada e resesa arma de quen practica a cotío a imposición real, refutar co mesmo que eles practican a cotío!: a imposición de verdade, dada por natural e inmutábel, sexa a prevalencia do branco dominante, do varón, do machismo, do amo ou do idioma hexemónico.

Pense no Haití

Hoxe hai moitas razóns tristes para pensarmos no Haití, para pensarmos como se chegou até aquí, para pensarmos se realmente hai só un desastre natural ou se ese mesmo tremor de terra afectaría doutro xeito moi diferente a lugares do mundo non tan empobrecidos e excluídos.

Chitty Chitty Bang Bang

Teño poucas dúbidas de que nun país cun transporte público decente non realizaría este rito de pasaxe. Mais aquí e agora non quedou outra, así que desde onte xa me podo pór a cantar como Julie Andres e Dick Van Dyke:

Os Bolechas chaman á folga

Os Bolechas chámannos a todas e a todos a participarmos no paro xeral no ensino. Podemos secundalo se somos parte directa da comunidade educativa e, aínda que non sexa o caso, tamén podemos difundilo (en persoa, sms, mensaxes e eventos nas redes sociais...) e, na medida das posibilidades, participar na manifestación nacional que se realizará o 21 de xaneiro, así como nalgún dos actos comarcais que tamén se desenvolverán, tanto na mesma xornada como nos días previos.

Un dos eventos creados no tuenti sobre esta cuestión conta xa co respaldo de 8.839 persoas e de 9.572 a maiores que anuncian que "quizais" asistan. Así mesmo, temos xa ao noso dispor os bánners sobre a manifestación tanto no web de Queremos Galego como no da Mesa pola Normalización Lingüística. Desde estoutra ligazón podedes tamén descargarvos o folleto en PDF de convocatoria do paro e da manifestación.

Forza e adiante! Este decreto ímolo tombar!

Inglish pitinglish

O meu artigo desta semana en Galicia Hoxe, sobre como o inglés nos fará altos, ricos, guapos e famosos, mentres imos matando o noso idioma propio, que é un xeito curioso de entender o plurilingüismo:

Inglish pitinglish
O inglés como talismán e como camuflaxe

A pesar de que na materia de inglés en todo o ensino primario e secundario fun un rapaz de sobresaliente, sempre me sentín moi inseguro á hora de poder utilizalo, nas poucas veces que tal cousa me foi precisa na miña vida. Aínda hoxe vexo que as miñas destrezas neste idioma son limitadas e enténdoo mellor do que o falo ou escribo.

Moita xente da miña xeración pode contar unha historia semellante á miña. Algúns disciplinaríanse asistindo a academias e viaxando decote a países de lingua inglesa, mellorando así as súas competencias comunicativas. Outros desenvolverían a súa vida por outros camiños, deixando oxidar as regras gramaticais e o vocabulario do idioma de Shakespeare, sen que iso obstaculizase unha existencia plena, feliz e culta.

Ninguén pode negar que o inglés é hoxe un idioma poderoso económica, política e culturalmente. Aínda que o chinés mandarín conta con tres veces máis falantes iniciais, o inglés é na actualidade a lingua franca en moitos ámbitos de coñecemento e decisión internacional.

Mais iso é unha cousa e outra ben diferente é o tratamento que moitas veces se lle dá como un talismán que traerá riqueza, sabedoría e prosperidade a quen o posúa, o cal dista de ser certo. Nin é verdade nas biografías persoais nin nas historias colectivas dos estados que o adoptaron como idioma oficial, talvez pensando con inxenuidade que así contarían cunha maior incidencia, relevo ou recoñecemento. Que llo digan se non a Ghana, na África Occidental, que a pesar de ter como única lingua oficial o inglés é un dos estados máis empobrecidos de todo o planeta. Digo empobrecidos que non pobres, porque malia as condicións nas que vive a maioría da súa poboación seren misérrimas, son unha potencia en ouro, bauxita, diamantes ou cacao. O feito de que a súa lingua oficial sexa o inglés non mellorou a súa situación socioeconómica nin cultural e mantivo, tamén no nivel simbólico, a súa dependencia dos vellos colonizadores. Isto mesmo podemos facelo extensíbel a Nixeria, Serra Leoa, Camerún, Namibia e un longo etcétera.

Aínda que haxa que desposuír o inglés das cualidades máxicas que se lle apoñen (non nos fai altos e guapos, nin ricos e famosos), parece lóxico que no mundo actual sexa un dos coñecementos a transmitir no ensino obrigatorio. A confidencia que antes facía sobre a miña relación co inglés amosa tamén que hai problemas para solucionar e erros dos cales aprender, porque hai obxectivos de aprendizaxe que na verdade non se están a conseguir para esta materia.

Mais a responsabilidade desta situación non é, con certeza, do profesorado, que por moito que se poida esforzar non naceu con capacidade para obrar milagres. En grupos masificados resulta bastante complicado desenvolver unha metodoloxía comunicativa, imprescindíbel para conseguir adiantos reais e menos perecedoiros.

Xusto esa alternativa práctica para mellorar a aprendizaxe do inglés é a que non adopta a Consellaría de Educación de Alberto Núñez Feijóo, a pesar de que si é demandada polas comunidades educativas. Non se contrata máis profesorado para diminuír a ratio en relación cos estudantes, senón que se sacan inexistentes coellos dunha chistera. Todos os nenos e nenas saberán falar en inglés porque lles impartirán unha de cada tres materias nesta lingua! Alehop! Que non hai profesorado para facelo? Pois que a verdade non nos estropee o titular! Alehop!

Todos os expertos e expertas na cuestión advirten ao goberno do PP da insensatez da súa proposta. O catedrático da USC José Manuel Vez Jeremías, director do observatorio Atrium Linguarum, lembraba esta semana que non había ningún país do mundo onde se aplicase un modelo tal e que, de facelo, se resentirían tanto o inglés como o castelán e o galego. O tamén catedrático Fermín Bouza, da Complutense, pregúntase en voz alta cal será a competencia do profesorado que ministrará esas disciplinas en inglés, para non seren unha fonte de aprendizaxe de erros e de adopción de maos usos: “No caso do inglés, debe ser o español o que ceda tempo alí onde houber algún profesor que coñeza esa lingua a nivel nativo (só a nivel nativo, o demais sería unha chafallada intolerábel). O galego é, lémbreno, a lingua propia de Galiza: a lingua a protexer.”

Tamén estarían por ver todos os problemas que acarrearía en colexios e institutos esta dupla avaliación (da materia e do idioma en que se imparte, a pesar de non ser oficial), se se baixaría o nivel xeral dos contidos para axeitalos ás dificultades lingüísticas (do profesorado ou do estudantado) e se incrementaría o fracaso escolar. Temas, todos eles, da maior importancia e gravidade.

No Estado español temos un caso recente que nos pode servir de comparación. Na Comunidade Valenciana obrigouse a que a materia de Educación para a Cidadanía se ministrase en lingua inglesa. O resultado foron sentenzas históricas anulando esa disposición, así como unhas mobilizacións cidadás masivas: esa decisión gobernamental foi o detonante das maiores manifestacións en València desde as realizadas contra a invasión de Iraq.

Na realidade, a Alberto Núñez Feijóo (a quen, por certo, a súa falta de nocións do inglés non lle impediu chegar á presidencia da Xunta), o que lle importa de todo o tema é procurar unha camuflaxe para esta navallada contra o galego. Porque todas estas súas propostas sobre o inglés sabe que son inviábeis, mais funcionan como excelentes exercicios de distracción para eclipsar aínda máis o maltratado idioma do país.