Os pesimistas tamén se enganan

Os pesimistas tamén se enganan

Cando nos detemos a pensar sobre o pasado, o presente e o futuro do galego, hai dúas preguntas fundamentais que temos que nos facer en voz alta. A primeira, por que o idioma nado para ser o natural da Galiza -de aí o seu nome: galego- non deu consolidado até o momento o seu espazo social. A segunda, por que unha fala reprimida fisicamente por séculos nas escolas (ao menos de 1543 a 1980, como documentamos no Libro negro da lingua galega), afastada dos templos (nunha exclusión que non padeceron catalán nin vasco) e desprovista de todo auxilio institucional durante medio milenio conseguiu sobrevivir e mesmo aspira a deixar atrás todos os confinamentos.

Houbo varias bocas agoireiras que, xeración tras xeración, pregoaron o inminente fin do noso idioma e lle cantaron os responsos: "está llamado a desaparecer" (1877), "el  dialecto ha desaparecido" (1888), "que huye, que se esconde, que se fusiona, se bastardea, se muere" (1888), "un paso más y la lengua gallega desaparece" (1906), e tantas outras profecías anunciadas por persoas que xa van alá, en canto a lingua continúa acesa nas bocas e nos corazóns. Do mesmo xeito que naqueles filmes de serie B en que se dá por morta e sepultada unha persoa e surte unha man vitoriosa de entre a terra remexida, así a proscrita "lingua B" dá a sorpresa e rexorde cando pouca xente a agardaba. Tanxugueirízase.

Esta constatación, que é tamén un voto esperanzado nun destino por labrar, non cae na negación dunha realidade de “emerxencia lingüística”, como ben sinalou nestas páxinas Marcos Maceira. Ninguén pode desmentir a crúa hemorraxia de falantes que nos lembra o inquérito de Sondaxe, nin que no ano 2022 perduran vetos impropios destes tempos. A situación máis grave dáse no ensino, cun decreto de “plurilingüismo” cuxos efectos lesivos saltan á vista en todos os estudos que se publican. O que en 2009 era advertencia, hoxe é confirmación.

A evolución do galego non ten nada de especial dun punto de vista sociolingüístico: pode florecer ou recuar segundo foren as políticas das administracións. Nin máis nin menos. Do mesmo xeito que outros idiomas que estiveron en risco e se recuperaron, o da Galiza pode deixar atrás a precariedade se se tomaren as medidas. Nin o Goberno galego nin a inmensa maioría dos concellos van hoxe nesa dirección. Oxalá muden o rumbo e que non venzan os dos responsos.

(Publicado no xornal La Voz de Galicia no pasado sábado, 12 de marzo de 2022).

O galego é a 7ª lingua inicial de Cataluña

Póñome a ler o relatorio anual da Plataforma per la Llengua sobre a situación do catalán. Na epígrafe vinte e dúas encóntrome co dato de que o idioma de Galiza continúa nun posto destacado entre as linguas iniciais de varios miles de veciños e veciñas do Principat, froito da emigración de hai décadas, mais tamén da emigración máis recente. Procuro pola rede e vexo algunha informacións máis sobre eses datos do inquérito de usos lingüísticos realizado en 2013. Hai que lembrar que nese 10% hai case 300 idiomas, polo que a emigración galega continúa a ter un peso cualitativo e cuantitativo importante neste país.

O estudo que me achega máis luz sobre esta situación somerxida é este, realizado por Sabela Labraña, que até hai unhas semanas foi profesora na Universitat de Barcelona e que conta entre esas 33.200. (Trinta e tres mil duascentas persoas! Hai máis falantes iniciais de galego en Cataluña ca habitantes teñen concellos como Ribeira, Lalín, Monforte...!)

Na miña última visita á capital catalá vin que na paisaxe urbana continúa a haber moitísimos bares ou restaurantes co nome en galego -o meu preferido foi Cañota-, algúns cun topónimo galego castelanizado e, nun único caso, vin tamén un catalanizado. Porén, boa parte deses estabelecementos xa só teñen de Galiza o nome, pois están rexentados por emigrantes procedentes de Asia.

Non coñezo ningún estudo sobre esas denominacións galegas de empresas en Barcelona e/ou Cataluña. Se alguén souber da súa existencia, por favor que o socialice comigo, pois gustaría moito de o ler.