As dez entradas máis vistas de 2010...

...nesta bitácula.

Deixo aquí, coa información proporcionada por Google Analytics, o pequeno ránking das entradas máis vistas deste blog en 2010. En fin, un pequeno ritual para o tránsito do ano ;)

1. Temos nomes propios.- Artigo onde reflexiono sobre as posibilidades de galeguización do nome e de restauración do apelido. Que rule, que boa falta fai!

2. Manipulación informativa contra a defensa do galego.- Sen dúbidas, un dos principais males que padeceu o movemento en defensa da lingua de Galiza neste ano e tamén nos precedentes.

3. Entre a censura, a terxiversación e a demonización.- Idem eadem idem.

4. As bolachas e o pobo.- Un dos artigos que publiquei este verán sobre a necesidade de mellorarmos a corrección e fluidez en galego.

5. Debate en Correo TV sobre o decretazo contra o galego.- O decretazo supón o maior ataque contra o galego en 30 anos. Neste espazo da televisión local do grupo Correo expóñense as visións dalgúns dos defensores e tamén algunhas voces que lexitiman a redución do noso idioma na docencia.

6. Pídechas o corpo.- Unha das notes tristes deste ano 2010 foi o falecemento de Ana Kiro. Este vídeo, que pendurei en 2009, é tamén unha pequena homenaxe a alguén que demostrou que o galego pode ser un idioma para a canción de éxito.

7. Campaña suxa.- As eleccións autonómicas de 2009 trouxeron unhas consecuencias nefastas para Galiza. Que o PP utilizase todas as artimañas suxas ao seu alcance é algo que non se pode nin debe esquecer.

8. Este é o consenso.- As fotos dos deputados do PP, o PSOE e o BNG presentando o decretazo que despois os primeiros consideraron unha "imposición". Unha imaxe vale máis...

9. Evo Morales e a homosexualidade.- As declaracións do dirixente boliviano, antes "acusado" pola contra de gai, manipuláronse para presentar este revolucionario como un carca inculto.

10. Para mellorar a corrección e fluidez en galego.- Das propostas aquí contidas -insospeitadamente polémicas para algúns-, salientaría a primeira, proveniente dunha ampla tradición de traballo contra os prexuízos lingüísticos: "Lembrarás que ninguén pasou de usar mal unha lingua a usala ben sen antes pasar por un período en que a usa regular".

Por un 2011 de fortuna e boas decisións a todas e todos os que pasades por aquí, que por algo será!

A construción de varios sentidos para unha mesma cantiga

Antes de máis, desculpade a pequena e infrecuente desatención a este blog durante os últimos días. Ando finalizando un pequeno traballo que me ten absorbido e optei por reducir ao mínimo as miñas incursións cibernéticas.

Entre mentres, deixo aquí o artigo que publiquei onte en Galicia Hoxe, coa ilustración que lle creou Estévez:


O equívoco na lírica medieval
A construción de varios sentidos para unha mesma cantiga

A pesar de que algúns manuais escolares de literatura española se empeñan en etiquetar a lírica galego-portuguesa medieval como “popular”, a verdade é que se trata dunha escola poética profundamente aristocrática (e, como tal, tamén profundamente clasista). Os seus autores son varóns cultos, letrados e pertencentes aos ámbitos palacianos, tanto se debruzan a súa arte literaria nos xéneros amorosos como no reverso escabroso, obsceno e procaz que son as sátiras. Ademais, a diferenza doutras épocas históricas, estas últimas non son consideradas en absoluto unha arte marxinal ou de menor entidade, tampouco no referido aos seus coidados formais.

Xeralmente non se distingue entre as cantigas de escarnio e as de maldizer, aínda que iso, cando menos dun ponto de vista teórico, non resulte difícil, se temos presentes as características diferenciais que sinala a fragmentaria e anónima Arte de Trovar que conservamos, talvez escrita por D. Pedro, o Conde de Barcelos.

O escarnio e o maldizer

As cantigas de escarnio e as de maldizer teñen o seu matiz distintivo na forma da sátira. As primeiras fano dun xeito encuberto e velado e as segundas constitúen un ataque directo, ao descuberto, caracterizado por “non haver outro entendimento se non aquel que queren dizer chãamente”, segundo o anónimo tratadista. Na Arte de Trovar, ao xebrar en dous grandes grupos as cantigas satíricas, converte en caracterizador básico das de escarnio a equivocatio ou equívoco.

Así, nas cantigas de escarnio, ao carón da interpretación literal, suxírese outra, figurada ou metafórica. Para iso, explótanse todas as posibilidades semánticas da linguaxe, a denotación e a connotación. No entanto, en palabras do medievalista Xosé Bieito Arias Freixedo, “o especial das cantigas cun significado velado non radica tanto no feito en si da existencia do dobre significado, do disfrace, pois o público posuía as claves para descubrilo. O mérito radica, máis ben, na calidade do disfrace”.

A pesar desta diferenciación teórica, en varias cantigas os termos “mal dizer” ou “escarnho” aparecen como sinónimos de “sátira”. Que na práctica houbese esta ambigüidade á hora de se referir a unhas cantigas escarniñas (na teoría e talvez só na teoría perfectamente separadas) demóstrannolo tamén as vacilantes rubricas coas que nos encontramos en ocasións, cando se considera unha composición “d’ escarnho e de mal dizer”.

Os varios sentidos

Denomínase aequivocatio nos manuais da época medieval o recurso que se basea na ambigüidade semántica das frases ou de determinados vocábulos. Así, as cantigas en que se utiliza poden lerse nun duplo (ás veces, mesmo triplo) sentido: un inocuo e outro satírico. Podemos dicir que, por medio da aequivocatio, unha determinada cantiga, sen deixar de ser a mesma, faise paradoxalmente outra.

A aequivocatio é un termo amplo que abranxe unha serie de varios procesos coa característica común de tender a unha maior riqueza de sentidos, no ámbito da frase ou da palabra, explícitos ou latentes. O gosto polo equívoco é unha virtude de dición para os medievais, vinculado co fomento da exéxese bíblica, como podemos ver neste fragmento do Didascalion de Hugo de San Vítor: “O comentario contén tres graos: literal, de significado e de sentido profundo. O literal é unha orde coherente das palabras que chamamos tamén construción. O significado é unha lectura en certo modo sinxela e aberta, suxerida a un nivel superficial polo texto. O sentido consiste nunha comprensión máis profunda a que non se chega sen comentario ou interpretación exexética.”

Agrúpanse baixo a etiqueta do equívoco procedementos como a diloxía, o xogo de palabras, os calembures e a disociación, entre os máis importantes. Destaca sobre todo o “equívoco dilóxico” que consiste na polisemia proveniente dos desenvolvementos semánticos dun vocábulo antes que da coincidencia homofónica entre dúas voces distintas.

Por que o pondes todo á vista?

Un campo que resulta especialmente axeitado para estes procesos son as cantigas de fondo erótico-sexual e, entre elas, as que satirizan as relacións homosexuais. Mais tamén houbo quen preferiu nomear as cousas sen eufemismos, como Afonso Eanes do Coton, fronte a quen, como Joan Airas, fixo do xogo do equívoco a súa bandeira.

O recurso á aequivocatio é unha virtude da dición no Medievo. Reparemos, como excelente exemplo, nesta cantiga onde Estevan da Guarda recrimina a outro trobador por non empregalo. Este é excesivamente directo nos seus ataques, de xeito que calquera pode apuntar co seu dedo o que el critica, xa que o pon todo á vista:

Rui Gonçálvis, pero vos agravece
por que vos travou en vosso cantar
Joan Eanes vej’ eu el queixar
de qual deosto lhi de vós recrece:
u lhi fostes trobar de mal dizer
en tal guisa, que ben pod’ entender
que quen quer o mal que aí lhe parece.

Poren partid’ este feito de cedo,
ca de mal dizer non tirades prol;
e como s’ en Joan Eanes dol
já de vós, perdeu i vergonha e medo,
ca entend’ el que se dev’a sentir
de mal dizer que, a seu olho, vir
que pode log’ acalçar con seu dedo.

Pois sodes entendud’ e [avedes] vista,
sabede agora que catar tal razon,
per que venha este feito a perdon;
e por parardes milhor a conquista,
outorgad’ ora, senhor, que vos praz:
se mal dizer no vosso cantar jaz,
[por] que o poedes tod’ à nossa vista?

Desvalido e voraz como o meu medo

Hai estratos distintos de vazio.
Un medra indiferente
alimentado da miña indiferenza,
o meu rosto de pálpebras fechadas,
o visgo lento das horas, a sua orde
que simula (non mantén)
a vida.
Dentro dos ollos pode haver ruas con sol,
unha avenida con árvores que conto
para chegar á casa, un longo corredor
con lóstregos nas costas
e a confusión de bocas e de tactos
nun cuarto que foi branco
e crepita coas vozes da mañá
en tanto se enche de sombras e borralla
e fica para sempre nas paredes
a sillueta dun home, un can, unha muller,
e nas estantes un animal sen pel
desvalido e voraz como o meu medo.
Non quero abrir as portas,
nen quero ouvi-lo arfar tras os espellos,
meu amor sen carícias e sen bocas
asfixiando nas pálpebras fechadas,
no seu vazio sen tempo
(o tempo é un espellismo)
en carne viva.

(Pilar Pallarés)

E permanecen bonitas mentres comezan a agonizar

Non é ningún segredo o meu gosto por La Casa Azul. Xa hai uns días pendurara unha ligazón ao seu novo tema, "Todas tus amigas", mais aínda non puxera aquí o clip desta canción, que é a que máis estou a ouvir nos últimos días. Aviso que o mellor do vídeo comeza a partir do minuto dous.

Que o apalpador sexa xeneroso convosco!

Boas festas para todas e todos os que pasades por aquí!

Contra a diversidade, contra o ensino en catalán

Os ataques de Núñez Feijóo contra o idioma galego non son só ataques de Núñez Feijóo contra o idioma galego. Foron o comezo dunha nova etapa de involución lingüística e cultural que se quere estender ao conxunto do Estado.

Vémolo ben agora con estas sentenzas contra un modelo educativo exemplar, referendado por 30 anos de xurisprudencia e por diversos organismos internacionais. Parecía mentira que o tivésemos que dicir, tendo en conta todo o que aló levan adiantado, mais vaia para o pobo de Catalunya a nosa solidariedade.

Teñen forza, mais venceremos!

O director da RAE ten máis sensibilidade polo galego que o presidente da Xunta

Parece mentira que o título desta entrada sexa verdade, mais nese punto estamos hoxe en día.

Mentres o presidente da Xunta aparta o galego da educación infantil nas cidades e o prohibe para algunhas materias, o director da Real Academia Española defende o modelo de inmersión lingüística para potenciar o idioma propio e debilitado.

Mentres o presidente da Xunta abre debates para oficializar "La Coruña" e non usa o topónimo na propaganda do seu partido nesa cidade, o director da Real Academia Española apoia o uso oficial de A Coruña, tamén cando se escribe en castelán.

O director da Real Academia Española non ten obriga polo seu cargo de defender ningún outro idioma que non sexa o castelán, mais ten amor pola cultura. E Feijóo?

A lei de garantía de dereitos lingüísticos

Comeza coa lectura por parte do deputado Bieito Lobeira dun texto elaborado pola plataforma Queremos Galego e continúa coa réplica tras a alucinante intervención de Agustín Baamonde polo Partido Popular: