Quen se lembra de Romay Beccaría?

Ninguén que siga a política galega dubida de que José Manuel Romay Beccaría ten unha influencia decisiva no actual PP. Porén, parece que non é moi coñecido a nivel social, porque así é como o presenta a súa correlixionaria alcaldesa de Betanzos, María Faraldo, nun xesto de protocolo tan pomposo que só pode obedecer ao furor partidario:

A Alcaldesa-Presidenta do
Excmo. Concello de Betanzos
María Dolores Faraldo Botana

ten a honra de convidar a Vostede á presentación do ANUARIO BRIGANTINO 2008, nº 31, acto que terá lugar na Aula de Cultura do Edificio Liceo o venres 18 de setembro deste 2009, ás 20,30 h.

Fará a presentación Don JOSÉ MANUEL ROMAY BECCARÍA, letrado do "Consejo de Estado", que foi, entre outros cargos: vicepresidente do primeiro goberno da Xunta de Galicia, deputado no Congreso, presidente da Deputación Provincial da Coruña, conselleiro de Agricultura, Gandeiría e Política Forestal da XG, conselleiro de Sanidade da XG, ministro de "Sanidad y Consumo", presidente da "Comisión de Justicia e Interior" do Congreso, presidente do "Consejo de Estado"..

Como vedes, o convite é para un acto cultural. Aínda que non o pareza.

Un fascista é un fascista é un fascista

Cópiolle descaradamente a montaxe e o título ao Arturo Casas, que ademais nesta entrada ten un outro diálogo que paga a pena ler.

A Andreíta de Belén Esteban e as fillas dos príncipes de España

Sacando punta como tan ben saben facelo, desde Sei O Que chámannos a atención sobre esta contraditoria portada de La Razón. O tomate, claro, non estaba na orixinal.

Menos galego no Parlamento galego

Dentro da crónica política desta semana de Anxo Lugilde, leo esta interesante reflexión, que vos copio, porque informa de aspectos que non se salientan na maioría dos medios de comunicación, a pesar do seu forte valor simbólico, e fornece elementos importantes para o debate:

"La castellanización del Parlamento gallego"

A última hora de la tarde del martes, el diputado del PP Pedro Arias, ex dirigente comunista, subió por primera vez a la tribuna. Tenía la intención de no pasar desapercibido. Lo logró. Prescindió de los papeles e hizo una intervención más fresca de lo habitual en las soporíferas sesiones parlamentarias. Sin embargo, su estilo de monólogo abochornó a más de un diputado del PP y a toda la oposición, mientras se escuchaban fuertes insultos desde los bancos del BNG. “Vostede pasou da extrema esquerda ao circo”, sentenció la socialista Sestayo.

Arias habló en castellano, lo que supone un salto cualitativo, pues es la primera vez que se recuerde que un diputado que no tiene ninguna dificultad para expresarse en gallego, prescinde del idioma propio de Galicia a fin de provocar. La legalidad le ampara. Lo que no resulta tan lícito es su argumento de que “yo usaba el gallego cuando estaba prohibido”, dando a entender que en la sociedad gallega actual hay impedimentos para hablar en castellano.

A Arias lo ovacionaron con gran entusiasmo los diputados del PP más beligerantes con lo que consideran “la imposición del gallego”, como el vigués López Chaves, los coruñeses Negreira, Cobián y Escribano y la compostelana Prado. Feijóo no estaba en su escaño. Los de la boina también aplaudieron, pero con menos ganas. “No Parlamento galego débese falar en galego, a non ser que non se saiba”, sostiene un diputado del PP. Una parte de sus compañeros piensa lo mismo. Era la postura que tenía el propio Manuel Fraga.

La división en el PP sobre el gallego es notoria, lo que puede generar grandes tensiones cuando se apruebe el nuevo decreto sobre su uso en la enseñanza.

Convennos repescar ese atinadísima carta aberta a Pedro Arias que publicou Xabier P. Docampo nas primeiras semanas da lexislatura:

Vén a cousa a conto de que vostede di no Xornal de Galicia do 6 de maio pasado, que falará no Parlamento na lingua que lle “salga”, e entendo que se refire a falar en castelán cando lle pete. Si, xa sei que invoca vostede o dereito á liberdade para facelo así, pero a min lémbrame máis ben a actitude dos adolescentes que no seu instituto aducen o dereito á liberdade individual, ese “yo voy como me da la gana”, cando alguén os advirte da inconveniencia de se presentaren na clase, poño por caso, en traxe de baño. Adoitan dicir que os profes van como lles sae de onde sexa e el tamén, esquecendo que hai profesores que como máis a gustiño están é en pixama e pantuflas e máis non van así dar as súas clases.

Sabe vostede de sobra que non todos os lugares son iguais, non nos comportamos nunha catedral cristiá ou nunha mesquita, por máis ateos que sexamos, de xeito que ofenda aos crentes da fe que alí os convoca. Sabemos que hai normas coas que manifestamos o noso respecto polo lugar no que nos atopamos por máis que non estean escritas e por máis que forcen un chisco a nosa liberdade. Son normas que temos interiorizadas de vello. Vostede, que foi abandeirado do dereito a estar na praia marrancho de todo, ben recoñecerá a inconveniencia de se presentar espido no Parlamento, por máis que poida invocar para elo a liberdade, porque sabe que o Parlamento non é unha praia.

Falar en castelán no Parlamento Galego vai ser facer desprezo público e notorio da lingua galega. Representará perderlle o respecto á lingua que os nosos trouxeron até hoxe para que significase o sermos galegos. Vai ser blasfemar sobre dos que sempre foron humillados polos falantes da outra lingua. O Parlamento tamén é o portador dos símbolos e dos signos da galeguidade, entre eles o idioma. Non é necesario que lle diga que vostede na súa casa, na súa vida privada pode, e debe, falar como lle dea a gana, pero tamén lle digo que no Parlamento Galego ten a obriga non escrita de facelo en galego (e os que non o saiban de aprendelo). Para isto non lle hai desculpa posíbel. Si, si, xa sei que as dúas linguas son oficiais e todo iso, mais as cousas son como son e non como nos convén que sexan.

Apoio o boicote a Pescanova

Desde hoxe, xa sei que nas miñas visitas ao supermercado non comprarei produtos Pescanova e anímovos a que tampouco os merquedes.

ADEGA fixo o chamamento a boicotar esta empresa como forma de presionar para salvar a nosa costa, coa barbaridade de destruír Touriñán con 350.000 metros cadrados de cemento e plástico.

A actitude da Xunta de Galiza neste tema é unha boa mostra do talante incívico e prepotente do goberno de Alberto Núñez Feijóo.

Felices e diferentes

A min non me vai ser posíbel asistir á presentación do novo libro de Xavier Queipo, este serán en Vigo, mais penso que pode ser un evento ben interesante para os que hoxe andedes por esa cidade. Lembrade: ás 20 h na coctelaría Uno está.

A irrupción da temática homosexual no teatro galego

Velaquí o artigo desta semana en Galicia Hoxe:

Unha escena sen armarios
A irrupción da temática homosexual no teatro galego

“... somos xente irreal, non che parece, David?, non existimos, agachamo-nos nas tobeiras, e o que non se ve é irreal... Ha-ha, pantasmas da noite. Que cínicos son, David, os que se chufan de normais, como se a normalidade estivese escrita no carallo... Si, o meu ton atalla o riso, mais ri, ri, pois tamén eu me rio desta eterna obra de teatro na que nos meteron...”
(Lois Diéguez, Monólogos do espello)

É a mediados da década pasada, os 90 do século XX, cando a figura do homosexual comeza a ter presenza explícita e protagónica no noso teatro, nunha liña que ían seguindo tamén o resto das escenas peninsulares. Ben é certo que se poden rastrexar unha cosmovisión ou unhas referencias culturais do mesmo tipo en obras de dramaturgos precedentes como Eduardo Blanco Amor ou Álvaro das Casas (por exemplo, no caso do teatro de Blanco Amor, Euloxio Ruibal considera sutilmente homofílica a obra Carauta).

As mudanzas socioculturais e a superación da identificación homófoba da SIDA coa homosexualidade ao longo da década de 80 foron decisivas no novo cadro creado por todo o mundo occidental, e que tamén repercutiron nas súas periferias, como é a Galiza. No que é propiamente o noso sistema cultural, as portas deste repertorio foron abertas cando Xesús Pisón abordou este tema na segunda parte de Venenos, gañadora do prestixioso premio Rafael Dieste, da Deputación da Coruña, na convocatoria de 1994, sendo un importante paso adiante na proxección pública do autor.

Ese recoñecemento abriulle as portas á publicación (o mesmo 1994, mais reeditaríase anos despois de xeito masivo dentro da colección Biblioteca 120, con leves modificacións) e á representación, que se levou a cabo en 1995 por parte da compañía Uvegá Teatro. Nos anos en que o gañou Pisón (xa o obtivera en 1991, na primeira convocatoria), este galardón era, xunto co Álvaro Cunqueiro, o máis cobizado polos autores teatrais galegos. Ao prestixio de o conceder unha institución pública, únese que se garanten edición e posta en escena, algo moi importante se temos en conta o desfase xeral nas últimas décadas entre as representacións e a minguante edición de textos teatrais.

Venenos está formado por dúas partes: “A Vía Láctea” e “Como Jekyll e Hyde”, sobre unha relación heterosexual e outra gai, respectivamente. No primeiro, Pisón bota man da técnica dos monólogos intercalados en contrapunto, un diálogo de xordos que transmite á perfección o conflito desa muller e ese home que, sentíndose culpábeis do fracaso da súa relación sentimental, renuncian no entanto a construíren un futuro por separado.

En “Como Jekyll e Hyde” abórdase, pola súa banda, un conflito de parasitismo entre dous escritores que son tamén parella. Porén, a crítica o que priorizou na súa recepción foi a constatación de que esta era, con toda probabilidade, a vez primeira que se abordaba “de forma explícita desde o teatro galego o conflito interno dunha parella homosexual”, como indicaba Damián Villalaín no propio ano 1994.

A irrupción dunha temática

Aínda que hoxe navegaremos nesta páxina falando de Venenos, hai outras obras que tamén hai que citar cando se fala do xurdimento da temática homosexual nos nosos escenarios. Penso n’O regreso, de Manuel Lourenzo, e Pa, de Vicente Montoto, representadas ambas en 1996, así como en Detritus corazón, escrita por Xavier Picallo e cenificada en 1997. Mención á parte merecerían outros textos dramáticos onde aparecen referencias homosexuais mais a homosexualidade non é significante protagónico (por pórmos un só exemplo, Maremia, de Eloxio Ruibal). Tampouco entrarán nestas navegacións de hoxe performances como Lob*s, de Antón Lopo e Ana Romaní, pois aí a espectacularización colócase como un proxecto poético, cunha casuística diferente á da literatura dramática e o feito teatral.

Quitando o caso de Venenos, nas pezas que tomamos como prototípicas da inserción da temática homosexual no teatro galego de 90 maniféstase o problema da edición-representación da dramaturxia galega neses anos, que sintetiza así Dolores Vilavedra na súa Historia da literatura galega: “O panorama dos dramaturgos inéditos está protagonizado polos profesionais do mundo do teatro (directores, actores) que conciben as súas creacións máis como libretos de escena que como textos inseribles nunha tradición e nun sistema literarios, polo que raramente se esforzan en buscarlles unha saída editorial, na medida en que consideran que, unha vez representado, o texto cumpriu xa a función para a que foi concibido. Isto explica que se trate de productos que abrollan moi condicionados no seu número de personaxes, mesmo na configuración destes (que se definen a miúdo en función do actor ou actriz que os vai representar).”

Como Jekyll e Hyde

A tensión dramática nace en “Como Jekyll e Hyde” da competencia dos membros do par por gañaren un premio literario. Adolfo sorprende a Carlos no seu gabinete e este xustifícase dicindo que non lle quería plaxiar os textos, senón que só pretendía coller inspiración no seu lugar de traballo. Adolfo dá ao seu amante un argumento para o certame, a historia da súa mesma relación, mais Carlos acaba refugando dese tema e desa redacción, pois a axuda do compañeiro faille perder a propiedade do escrito. O final parece orientarse cara ao asasinio violento do escritor recoñecido –como lle aconteceu ao dramaturgo Joe Orton, e como se recrearía no filme Prick up your ears. De feito, nunha recensión en 1995 ao volume Venenos, xa Manuel Vieites detectaba nesta peza ecos entre o conflito que se nos narra e as relacións entre os escritores Kenneth Halliwell e Joe Orton.

Identitariamente, na relación homosexual móstranse diferenzas substanciais coa heterosexual, que conforma a primeira parte de Venenos, pois mentres estes desenvolven a súa vida seguindo –até o sufrimento máis abnegado– as convencións de relacionamento, os primeiros fan o propio a través dun implícito modelo que podemos denominar “pederástico”, pensando no da Grecia antiga.

Con certeza, entre os dous varóns existe un desequilibrio de idade e de poder, e mesmo un proceso de aprendizaxe, a pesar de que o título, coa referencia a Jekyll e Hyde, nos evoca unha unión profunda entre dous antagonismos. O modelo que se segue é publicamente coñecido, mais non ten o valor de paradigma, que, como é sabido, se reserva en exclusividade para o casal tradicional. Isto constátase no mero nome das personaxes: na primeira parte, abonda con identificar un EL e unha ELA; na segunda, son necesarios os nomes propios: Adolfo e Carlos.

É importante repararmos en que, a diferenza doutras obras que tematizan a homosexualidade, no caso dos Venenos de Xesús Pisón os problemas tanto do par heterosexual como do par gai son estritamente internos, pasando por acima da opción sexual. Así, que en “Como Jekyll e Hyde” estes varóns vivan nunha situación de conflito persoal non parte da premisa de que esta problemática veña dada por unha psicoloxía perversa e doentía, como podían facer os dramas anglosaxónicos da década de 50 e a súa patoloxización característica. Ao cabo, “porque hai unha diferenza abismal entre o problema de ser homosexual e o ser un homosexual con problemas”, como matizou con acerto Alberto Mira.

[A fotografía correspóndese coa primeira representación de Venenos, da man de Uvegá Teatro, en 1995.]

Declaración en defensa do galego na cidade de Vigo

Tres compañeiros da Mesa e o coñecido ilustrador Pepe Carreiro presentamos en Vigo un manifesto en defensa da nosa lingua na nosa cidade máis habitada:

DECLARACIÓN EN DEFENSA DO GALEGO NA CIDADE DE VIGO

Veciñas e veciños de Vigo observamos con estupor como determinados grupos sociais comezaron na nosa cidade unha ofensiva crecente contra a lingua galega. Perante esta situación, queremos declarar:

Exclamamos a firme convicción de que inmensa maioría dos cidadáns e das cidadás de Vigo, independentemente da lingua que utilicemos no noso día a día, estamos en contra de calquera discriminación idiomática e defendemos o galego como un elemento de unión de todas e todos, un patrimonio común e un dereito colectivo.

Instamos a todos os poderes públicos sen excepción a que cumpran o mandato estatutario de promover o galego, discriminado secularmente e que aínda hoxe continúa a padecer exclusión en ámbitos básicos da vida social.

Nesa liña, apoiamos a aplicación dos consensos construídos entre todas e todos, que non deberían ser rotos unilateralmente, como propoñen determinados grupúsculos e os actuais dirixentes do PP, os cales provocan unha crispación e un enfrontamento cidadán indesexábel. A Lei de normalización lingüística, o Plan xeral de normalización da lingua galega e a Carta europea das linguas rexionais ou minoritarias, igual que a Ordenanza de normalización lingüística do Concello de Vigo, foron aprobadas por unanimidade, tamén por quen agora irresponsabelmente pretende deslexitimalas.

Advertimos, no entanto, da importancia de que todos estes consensos non fiquen en puro papel mollado, senón que os poderes públicos garantan a súa aplicación. Non haberá liberdade lingüística mentres non haxa igualdade entre galego e castelán. Para construíla, é necesario que se promova a lingua discriminada, que ademais é a propia, natural e histórica de Galiza.

Rexeitamos actitudes fóbicas como a da Deputación de Pontevedra, que decidiu hai poucas semanas deixar de comprar libros en galego, como se dotar as bibliotecas da provincia de obras neste idioma fose algo tóxico. Esta mesma institución organizou para mañá e pasado unhas xornadas que promoven os prexuízos contra todas as linguas existentes no Estado que non sexan o castelán. Xa é irónico que chamen “Jornadas Bilingües” a unha actividade que máis parece un monólogo de defensores da supremacía do español, sen ningún contraste entre opinións diferentes nin a participación de especialistas en pedagoxía. Como recoñecía unha das organizadoras, é a primeira vez na historia da democracia en todo o Estado que unha administración financia unhas xornadas como estas.

Vigo, 10 de setembro de 2009