Fáltalles ir baixo palio

Unha cousa son as respectábeis fes de cada un e outra que os conselleiros e as conselleiras da Xunta se poñan como para pasar revista. Parece unha foto doutro tempo.

Por que participar na manifestación do 18 de outubro?

Velaquí o artigo desta semana en Galicia Hoxe:

Razóns para nos movermos
Por que participar na manifestación do 18 de outubro?

A Mesa pola Normalización Lingüística impulsou a creación da plataforma Queremos Galego como forma de coordinar e sumar esforzos das diferentes entidades dispostas a defender o idioma que nos une como galegas e como galegos. O éxito da iniciativa está á vista, a xulgar polos apoios recibidos e polo movemento existente nas rúas. Así e todo, cómpre un esforzo final para que a mobilización do vindeiro domingo sexa, sen hipérboles nin empachos retóricos, un fito significativo na historia da recuperación da lingua galega.

Motivos para nos manifestarmos hainos como nunca se viu nestes 30 anos de etapa autonómica. Sabemos que quen está contra o galego ten poder institucional, económico e mediático, cunha capacidade enorme para lle daren a volta á realidade ao seu antollo e venderen o mundo ao revés. Mais tamén debemos lembrar que o que reivindicamos é poder utilizar e transmitir a nosa lingua, un dereito básico que inxustamente se nos nega. “Temos a razón e dicimos a verdade”, como exclamaba a semana pasada Xabier P. Docampo.

A manifestación do 18 de outubro será tamén punto de partida para novas propostas lanzadas desde a plataforma Queremos Galego. Unha das máis importantes é o impulso dunha iniciativa lexislativa popular pola garantía dos dereitos lingüísticos, para demostrarmos que existe unha presión social que defende unha verdadeira convivencia e liberdade idiomática, de relevo tanto do punto de vista cualitativo e do cuantitativo.

Coa iniciativa lexislativa manterase viva, a través dunha formulación concreta e en positivo, a resposta aos ataques contra a nosa lingua por parte do goberno de Alberto Núñez Feijóo.

Garantía de dereitos

Na exposición de motivos, esta iniciativa lexislativa comeza lembrando o mandado do artigo 5 do Estatuto de Autonomía de Galiza, que recoñece que “a lingua propia de Galiza é o galego”. Conxugo o verbo recoñecer, porque é evidente que o galego era xa a lingua propia do noso país antes de que ningunha norma legal o ditase. Era o propio da nación mesmo cando censuraban ou queimaban libros neste idioma ou cando nas administracións non se permitía entregar formularios nel escritos.

Este mesmo artigo do Estatuto ten outra epígrafe máis que tamén é inasumíbel hoxe para a actual dirección do PP. A lei orgánica considera que, para facer efectivo o dereito a “coñecer e usar” o castelán e o galego, “os poderes públicos de Galiza garantirán o uso normal e oficial dos dous idiomas e potenciarán o emprego do galego en todos os planos da vida pública, cultural e informativa, e disporán os medios necesarios para facilitar o seu coñecemento”, acadando así que ninguén sexa “discriminado por causa da lingua”.

Hai que potenciar o uso do galego, di o Estatuto en vigor. Porque é a lingua propia e porque é unha lingua discriminada desde hai séculos. Porque unha persoa só pode escoller entre dous idiomas se existe igualdade de coñecemento e nas condicións sociais á hora de realizar a escolla. Abonda con ter ollos na cara para constatar que entre galego e castelán o que existe é un desequilibro inmenso onde a parte feble é sen matices a do idioma natural de Galiza. Como expresa a iniciativa lexislativa de Queremos Galego, “a liberdade das persoas que integran a sociedade galega só poderá ser efectiva cando o Poder Público dispoña os medios no sistema educativo para que todos e todas coñezan axeitadamente o galego e a Administración estea en condicións de dispensar os seus servizos na nosa lingua”.

Propostas concretas

Nas tres décadas que leva o Estatuto en vigor, non se deron corrixido estas desigualdades, que poderían paliarse cun marco legal máis claro, onde se estabelecese a plena oficialidade do galego, como un dereito e un deber xurídico, igual que o é o español. Mais nunca nestes anos se dera unha situación de chulería e prepotencia galegófoba como a que protagonizan día tras día Alberto Núñez Feijóo, Alfonso Rueda, Rafael Louzán, Carlos Negreira, Pilar Farjas, Jesús Vázquez Abad, Corina Porro, Pedro Arias, Ignacio López Chaves, Roberto Varela e todos esoutros dirixentes ou gobernantes do PP que pasarán á historia como adaís do racismo lingüístico e como enterradores frustrados da lingua galega.

Para movermos a situación, a plataforma Queremos Galego achega a través da súa iniciativa lexislativa unha serie de medidas básicas. Todas elas se basean nos consensos existentes que o PP se nega a aplicar: o Estatuto, a Lei de normalización lingüística, a Carta europea das linguas rexionais ou minoritarias e o Plan xeral de normalización da lingua galega. Velaquí esas propostas, que se aspira a converter en norma legal:

1) O Goberno galego, en cumprimento da obriga estabelecida no artigo 5 do Estatuto de Autonomía, fará plenamente efectivos os dereitos das galegas e dos galegos a utilizaren o idioma propio do país.

2) O Goberno galego garantirá que toda a sinaléctica, información e documentación administrativa que reciban os cidadáns e as cidadás en todos os ámbitos administrativos da Xunta, ou en calquera ámbito participado por ela, incluídas todas aquelas entidades xurídicas que prestan servizos dependentes daquela, estean en galego.

3) O Goberno galego garantirá que todos os seus servizos, e os de calquera entidade participada por el, incluídas todas aquelas que os prestan dependendo da Xunta, serán prestados en galego a todos os cidadáns e cidadás. O persoal das entidades dependentes da Xunta ha tomar a iniciativa dirixíndose e manténdose en galego cara ao público, coa excepción daquelas ou daqueles que soliciten seren atendidos en castelán. Así mesmo, todos os cargos públicos e os dos organismos e entes autonómicos, sociedades públicas e institucións dela dependentes farán uso público, tanto oral como escrito, de xeito sistemático, da lingua galega no desempeño da súa responsabilidade.

4) O Goberno galego garantirá que o dereito a usar e recibir información, documentación etc na lingua propia do país non supoña ningún tipo de discriminación, demora na prestación do servizo ou deturpación lingüística por parte da Administración galega ou os seus representantes.

5) O Goberno galego adoptará as medidas necesarias para garantir o dereito a recibir o ensino en galego por parte de todo o alumnado ao menos nun 50% do horario escolar en cada curso en todas as etapas educativas, de acordo co sinalado no Plan xeral de normalización da lingua galega.

Eses son os horizontes cara aos que imos na manifestación do vindeiro 18 de outubro. Sen derrotismos nin autoenganos, coa firme vontade de gañar o futuro. Lembrando que, se nós non nos movemos en defensa da nosa lingua, ninguén o fará por nós.

Reto 18-OU

Velaquí o artigo desta semana en Galicia Hoxe:

18 de outubro
Mobilizándonos, gañaremos o futuro para o galego

Tras o final da Ditadura, no Estado español iniciouse un proceso de democratización que se trasladou tamén parcialmente ao recoñecemento da pluralidade de nacións (“nacionalidades”) e linguas. O galego entrou nesa vía, tanto pola presión dun segmento da poboación que colocou a dignificación do idioma como unha marca básica de novos tempos, como polo feito incontestábel de que, nese momento, Galiza era a comunidade do Estado español onde se daba un uso menos habitual do castelán na oralidade. Cómpre subliñar que nunca houbo ningún adianto para a nosa lingua que non fose gañado a pulso, como froito da presión social e non por imitación nin dádiva xenerosa por comparación co que se facía noutros lugares.

Aínda que non se garantiu unha igualdade xurídica entre o galego (ou catalán ou éuscaro) e o castelán, si que se puxeron as pezas para que se puider construír un proceso de recuperación e extensión social. No entanto, unha constante destes 30 anos é que no Estado español se recoñecen dereitos lingüísticos a condición de que non se poidan exercer, aprobando leis e ratificando tratados internacionais cuxo cumprimento é postergado e dificultado en maior ou menor medida.

Esta afirmación aplicouse e aplícase en Galiza como en ningún outro lugar e ademais en aspectos chave. Exemplos temos abondo. O Parlamento Galego aproba en 1983 unha Lei de normalización lingüística por unanimidade, mais ningún Goberno a fixo cumprir na súa plenitude. Este mesmo Parlamento votou en 2004, tamén con todos os grupos a favor, o Plan xeral de normalización da lingua galega; era daquela vicepresidente da Xunta Alberto Núñez Feijóo, que abxura hoxe de tal aprobación. No ano 2001, todos os deputados e deputadas do Congreso secundan tamén a Carta europea das linguas rexionais ou minoritarias, segundo a cal todo o ensino non universitario en Galiza se debería desenvolver a través de modelos en galego, os xuízos deberían ser nesta lingua a petición dunha das partes, deberiamos recibir as radios e televisións portuguesas e moitas outras aparentes utopías, que na nosa man está lembrar que son posíbeis e que é de xustiza que se fagan realidade.

En todo isto hai un evidente problema político de fondo, nada inocente. Por iso se dan situacións tan contraditorias como que se fale de “normalización lingüística” (que significaría, para Galiza, converter o galego en lingua normal a todos os efectos), mais non hai ningún interese desde os lugares onde se concentra o poder en que tal proceso vaia adiante. Nesas bocas e nese contexto, “normalización lingüística” non pasa, no mellor dos casos, dunha declaración retórica, un lugar común do politicamente correcto, un narcotizante dun verdadeiro proceso de “substitución lingüística”.

Aparencias, sucedáneos e homenaxes

Esta situación contraditoria provoca que, aínda que non haxa bases legais realmente igualitarias e que desde a Administración autonómica non houbese nin haxa unha aposta global dirixida á normalización do galego, si se conte cunha importante partida orzamentaria, da cal tamén goza a Secretaría Xeral de Política Lingüística do actual Goberno do PP.

Non hai impedimento para que, por unha banda, se pretenda desmantelar a oficialidade do galego e, pola outra, se manteña un departamento que supostamente sirva para “promover” este idioma. Tal burocratización embaucadora da política lingüística facilita o camiño para a denominada política de homenaxe, que consiste en dar voltas arredor do obxectivo mais sen chegar a entrar en materia, sen incorporar o idioma en novos ámbitos nin garantir dereitos lingüísticos. É esta unha política aparencial e, como ben a describiu Pilar García Negro no seu libro Sempre en galego, unha “política de sucedáneos”. Un problema que temos na actualidade é que esa forma de actuar é a predominante na maioría das institucións, mesmo as rexidas por grupos e persoas sensíbeis á promoción do galego.

Ás patadas

Está á vista de ollos que este é o primeiro Goberno galego que, aínda non querendo renunciar de vez aos narcotizantes (“somos galeguistas”, “apoiamos o galego”...), opta por andar ás patadas coa lingua propia, xa de seu tan discriminada aínda.

Xa vimos como consideraron intolerábel que houbese unha rede galega de escolas infantís onde non se daban as costas ao noso idioma e como emprenderon unha campaña noxenta de desprestixio das mesmas a base de falacias. Vemos tamén como, nesta vaga de galegofobia, a Consellaría de Educación de Núñez Feijóo tolera casos gravísimos de exclusión do galego, aínda que supoñan unha vulneración da letra e o espírito da que aínda é a legalidade vixente. Así, o responsábel da Mesa pola Normalización Lingüística na zona de Ferrol, Carlos Outeiro, documentou casos concretos de colexios que en varios cursos só recomendan libros de texto en castelán e inglés para este ano escolar 2009/2010. Nada sabemos aínda sobre ningunha acción nin opinión dos gobernantes perante tan manifesta vulneración das normas, que diminúe a calidade do ensino e mingua a capacidade de formación lingüística do alumnado.

Esta mesma semana viamos tamén como a conselleira de Sanidade saltaba unha outra barreira dos mínimos de consenso destas últimas décadas. A polémica Pilar Farjas respondía en castelán unha entrevista para a TVG, a televisión creada para promover o galego, a única que para toda Galiza emite decote neste noso idioma. No seu desprezo galegófobo, a titular de Sanidade chegou mesmo a traducir o nome do SERGAS como “Servicio Gallego de Salud”.

Por se for pouco, están a tentar irradiar esta política de racismo lingüístico cara a outras administracións. Tamén esta semana trascendeu que o ex falanxista que Alfonso Rueda fichou para a Dirección Xeral de Administración Local, José Norberto Uzal, lle remitiu unha carta ao alcalde de Vigo ameazando con parar unhas oposicións municipais se non se retira unha pequenísima proba de galego, que só é escrita e non eliminatoria. Xa sabiamos que o goberno de Núñez Feijóo quere que para ser funcionaria/o da Xunta non se teña que saber máis que castelán como requisito. Mais dá un outro paso, impulsando este ataque tamén nas outras administracións, mesmo rozando a ilegalidade, porque o aviso realizado por ese alto cargo (ese que non hai tanto ía nas listas da Falange) non se axusta a dereito.

Reto 18-OU

As agresións son fortes e continuas, mais non podemos dobrar o pescozo nin caer en ningunha síndrome de Estocolmo. Temos dereitos lingüísticos, temos dereito ao futuro como pobo cun idioma de seu. Respondendo con intelixencia e firmeza, poderemos mudar a situación.

A cita máis importante dos próximos meses é para a manifestación convocada pola plataforma social Queremos Galego para o vindeiro 18 de outubro, que sairá ás 12 do mediodía da Alameda de Santiago de Compostela. Hai máis razóns que nunca para nos movermos.

Pilar Farjas, a TVG e as faltas de ortografía

Onte pola mañá, desde A Mesa realizouse un acto simbólico de protesta polo feito de que a conselleira de Sanidade non quixese responder en galego unha entrevista na TVG. Levámoslle un manual de aprendizaxe do noso idioma para o ensino infantil e, o máis importante, o volume Sobre o racismo lingüístico, que é a nai do año da súa actuación.

No acto houbo ben de medios gráficos, tamén da TVG. Porén, seguindo a liña da televisión gobernamental, silenciaron a noticia. É que, claro, imaxínadevos, tiñan novas tan trascendentes para nos daren como que uns deputados do PNV cometeron o sacrilexio de escribir unha emenda en castelán con dúas faltas de ortografía. Sabedes como era iso dos que ven a palla nos ollos dos demais? Pois xustiño así.

Outro salto cualitativo

No que di respecto ao debate lingüístico, a maioría da xente falou onte da entrevista que publicou Xornal de Galicia, onde Gloria Lago exhibiu, máis unha vez, as súas limitacións intelectuais e o burdo do seu discurso. Talvez a súa declaración que merecería ser titular é: "Nós non avogamos polo bilingüismo".

Mais a entrevista do día de onte, do meu punto de vista, estaba noutro sitio. A TVG tivo no programa "Bos días" á conselleira de Sanidade, Pilar Farjas. Esta muller non se caracteriza tampouco por avogar por ningún tipo de "bilingüismo", pois só é capaz de falar en galego cando lle dan un papel para ler, aínda que é evidente que se non se sente capaz é porque quere que así sexa. A entrevista da conselleira na TVG foi en castelán, quitados os saúdos.

Reparemos. É un tremendo salto cualitativo para atrás. Non é que sexa unha conferencia de imprensa onde se fale en parte en galego e en parte en castelán para segundo que medios. Está a falar de xeito exclusivo para a única televisión que emite na nosa lingua, que foi creada de feito para iso e impulsar o proceso de normalización. Que sendo conselleira non tente nin falar en galego para a TVG di moito dela e do goberno ao que pertence.

Movámonos. O 18 de outubro, teremos que levar tamén faixas reclamando aos conselleiros e ás conselleiras que aprendan galego e que, como corresponde por corrección institucional e sentido de país, o falen no exercicio do seu cargo. Xa abonda de tanta exhibición de desprezo polo idioma que nos une como galegas e como galegos.

[Grazas ao Alberto Villarín por me achegar esta información.]